De leitzins is een van de meest invloedrijke getallen in de economie, maar de meeste mensen horen het woord en denken: wat moet ik daarmee? Toch raakt dit getal bijna iedereen. Het bepaalt mede hoeveel je betaalt voor een hypotheek, of sparen nog zin heeft en hoe snel de prijzen in de supermarkt stijgen. Het is dus de moeite waard om te begrijpen wat er precies achter dit begrip zit.
Wat de basisrente van een centrale bank betekent
De rente die centrale banken instellen heet officieel de beleidsrente, maar in het Duits en ook in Nederland kennen veel mensen het als leitzins. De Europese Centrale Bank, ook wel de ECB, stelt deze rente vast voor de landen die de euro gebruiken. De ECB bepaalt tegen welk rentepercentage gewone banken geld kunnen lenen bij de centrale bank. Als een bank geld nodig heeft, kan ze dat lenen bij de ECB. De prijs van dat lenen is de beleidsrente. Hoe hoger die rente, hoe duurder het is voor banken om aan geld te komen. En die kosten geven banken door aan hun klanten, dus aan jou en mij.
Hoe een hogere of lagere rente de economie beïnvloedt
Wanneer de ECB de rente verhoogt, wordt lenen duurder. Dat betekent dat mensen minder snel een lening afsluiten en bedrijven minder investeren. Minder uitgaven zorgen er vaak voor dat de prijzen minder hard stijgen. Dat is handig als de inflatie te hoog is, want dan wil de ECB de economie een beetje afremmen. Daalt de rente juist, dan wordt lenen goedkoper. Mensen geven meer uit, bedrijven investeren sneller en de economie komt op gang. Een lagere beleidsrente is dus een manier om de economie te stimuleren in moeilijke tijden. Zo gebruiken centrale banken de rentestand als een soort gaspedaal en rempedaal tegelijk.
Wat dit betekent voor sparen, lenen en je hypotheek
De invloed van de officiële beleidsrente merk je het snelst op je eigen bankrekening. Als de rente stijgt, geven banken doorgaans ook meer rente op een spaarrekening. Dat klinkt goed, maar tegelijk stijgt de rente op leningen en hypotheken mee. Iemand die een huis wil kopen en daarvoor een hypotheek nodig heeft, betaalt bij een hogere rente elke maand meer. Andersom geldt hetzelfde: als de rente laag staat, is een hypotheek goedkoop, maar ontvang je op je spaargeld bijna niets. In de jaren na 2015 stond de ECBrente zelfs op nul, waardoor sparen nauwelijks wat opleverde. Dat laat zien hoe direct de beslissingen van de ECB in het dagelijks leven voelbaar zijn.
Wie beslist over de rente en hoe vaak gebeurt dat
De Raad van Bestuur van de ECB vergadert meerdere keren per jaar om over de rentestand te beslissen. In die vergaderingen kijken de leden naar allerlei cijfers: hoe hoog is de inflatie, hoe gaat het met de economie en hoe staat het met de werkgelegenheid. Op basis daarvan besluiten ze de rente te verhogen, te verlagen of gelijk te laten. In 2022 en 2023 verhoogde de ECB de rente snel omdat de inflatie in Europa sterk steeg door onder andere de oorlog in Oekraïne en hoge energieprijzen. Vanaf 2024 begon de ECB de rente weer te verlagen omdat de inflatie daalde. Dit soort beslissingen halen altijd het nieuws, want ze hebben grote gevolgen voor miljoenen mensen en bedrijven in Europa.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen de leitzins en de hypotheekrente?
De leitzins is de rente die de ECB vaststelt voor banken onderling. De hypotheekrente is de rente die een bank aan jou vraagt als je een huis koopt met een lening. Die twee hangen samen, maar zijn niet gelijk. Banken baseren hun hypotheekrente op meerdere factoren, waaronder de beleidsrente van de ECB, maar ook op hun eigen kosten en risico’s.
Hoe snel merk ik als consument iets van een renteverandering?
Als de ECB de rente aanpast, merk je dat als consument niet altijd meteen. Banken passen hun spaar en leenrentes soms snel aan, maar soms ook pas na een paar weken of maanden. Bij een variabele hypotheek kan een aanpassing sneller voelbaar zijn dan bij een vaste rente die je al jaren geleden hebt afgesproken.
Kan de ECBrente ook negatief zijn?
Ja, dat is mogelijk en het is ook gebeurd. Tussen 2014 en 2022 hanteerde de ECB een negatieve depositorente. Dat betekende dat banken die geld parkeerden bij de ECB daar geld voor moesten betalen in plaats van rente te ontvangen. Dit was bedoeld om banken te stimuleren het geld uit te lenen aan bedrijven en consumenten in plaats van het op te potten.
Wat heeft inflatie te maken met de beslissing om de rente te veranderen?
De ECB heeft als belangrijkste doel de inflatie stabiel te houden, dicht bij de twee procent per jaar. Als de prijzen te snel stijgen, verhoogt de ECB de rente om de bestedingen te remmen. Als de inflatie te laag is of de economie te langzaam groeit, verlaagt de ECB de rente om de economie aan te moedigen. Inflatie en de beleidsrente zijn dus nauw met elkaar verbonden.