Iemand overlijdt en laat bezittingen achter. Wie krijgt wat? Dat regelt het erbrecht, het erfrecht. Het erfrecht is het geheel van wettelijke regels dat bepaalt hoe het vermogen, de schulden en de eigendommen van een overledene worden verdeeld onder nabestaanden. Het raakt vroeg of laat iedereen, of je nu iets erft of zelf iets wilt nalaten.
Wat is erbrecht precies?
Het erbrecht regelt wat er met iemands nalatenschap gebeurt na overlijden. Die nalatenschap bestaat uit alles wat de overledene bezat: geld, een huis, inboedel, maar ook schulden. Het erfrecht bepaalt wie aanspraak maakt op die nalatenschap en in welke verhouding.
In Duitsland is het erbrecht vastgelegd in het Bürgerliches Gesetzbuch, het BGB. In Oostenrijk gelden vergelijkbare regels via het Allgemeine Bürgerliche Gesetzbuch. Beide landen kennen twee vormen: het wettelijk erfrecht, dat automatisch geldt, en het erfrecht op basis van een testament of erfovereenkomst, waarbij de overledene zelf keuzes heeft gemaakt.
Hoe werkt de wettelijke erfopvolging?
Laat iemand geen testament of erfovereenkomst achter, dan treedt de wettelijke erfopvolging in werking. De wet verdeelt erfgenamen in groepen, ook wel orden of Erbordnungen genoemd. De eerste groep heeft voorrang op de tweede, enzovoort.
De eerste groep bestaat uit de kinderen van de overledene. Zijn er kinderen, dan erven zij als eerste. Is een kind al eerder overleden, dan treden diens eigen kinderen in zijn of haar plaats. Zijn er geen kinderen, dan komen de ouders van de overledene in beeld, samen met broers en zussen.
De echtgenoot of geregistreerde partner erft altijd mee, naast de andere erfgenamen. Hoeveel de partner precies krijgt, hangt af van wie er verder nog erft. In Oostenrijk geldt bijvoorbeeld dat een partner een derde deel krijgt als de overledene kinderen had, en twee derde als er alleen ouders en broers of zussen zijn.
Wat is een testament en waarom is het belangrijk?
Met een testament kun je zelf bepalen wie wat krijgt. Je kunt iemand meer geven dan de wet voorschrijft, of juist iemand uitsluiten. Dat geeft vrijheid, maar er zijn grenzen. Bepaalde naaste familieleden hebben recht op een wettelijk minimumdeel, het zogenoemde Pflichtteil. Kinderen en soms ook ouders kunnen dit opeisen, zelfs als ze in het testament zijn overgeslagen.
Een testament moet aan bepaalde vormeisen voldoen om geldig te zijn. Een handgeschreven testament moet volledig met de hand worden geschreven en ondertekend. Je kunt ook een notarieel testament laten opstellen. Een testament dat niet aan de regels voldoet, kan worden aangevochten of ongeldig worden verklaard.
Wat is een erfovereenkomst?
Naast een testament bestaat er de erfovereenkomst, in het Duits de Erbvertrag. Dit is een contract tussen twee of meer personen over de verdeling van een nalatenschap. Anders dan een testament, kun je een erfovereenkomst niet zomaar eenzijdig herroepen. Beide partijen moeten instemmen met een wijziging. Een erfovereenkomst wordt bijna altijd notarieel vastgelegd.
Wat zijn de stappen als iemand overlijdt?
- Stel vast of er een testament of erfovereenkomst bestaat. Dit wordt soms geregistreerd bij een notaris of rechtbank.
- Is er geen testament, dan geldt de wettelijke erfopvolging. Breng in kaart wie tot welke groep behoort.
- Regel een verklaring van erfrecht als dat nodig is. Die heb je vaak nodig om bankrekeningen of onroerend goed op naam te zetten.
- Inventariseer de nalatenschap: bezittingen én schulden. Je hoeft een erfenis niet te accepteren. Je kunt ook verwerpen, zodat schulden niet op jou overgaan.
- Kijk of er erfbelasting verschuldigd is. In Duitsland heet dat Erbschaftsteuer. De hoogte hangt af van de relatie tot de overledene en de waarde van de erfenis.
- Verdeel de nalatenschap volgens het testament of de wet, en leg alles schriftelijk vast.
Erfenis verwerpen of accepteren?
Je hoeft een erfenis niet zomaar te accepteren. Als de schulden groter zijn dan de bezittingen, kan het slim zijn de erfenis te verwerpen. Je moet dit wel binnen een bepaalde termijn doen nadat je weet dat je erfgenaam bent. Die termijn verschilt per land. In Duitsland heb je in principe zes weken de tijd, maar als de overledene in het buitenland woonde of als de erfenis van buitenlandse origine is, kan die termijn langer zijn.
Door te verwerpen ga je volledig buiten de erfenis staan. Je ontvangt niets, maar bent ook niet aansprakelijk voor schulden. Let op: als je verwerpt, kunnen jouw eigen kinderen in jouw plaats treden als erfgenamen.
Meer weten over het erbrecht?
Het erbrecht is een breed onderwerp met veel persoonlijke situaties. Wil je zeker weten dat jouw nalatenschap goed geregeld is, of wil je weten waar je als erfgenaam aan toe bent? Raadpleeg een notaris of een gespecialiseerde jurist. Zij kunnen je begeleiden bij het opstellen van een testament, het beoordelen van een erfovereenkomst of het afwikkelen van een nalatenschap.
Veelgestelde vragen
Wie erft als er geen testament is?
Als iemand geen testament of erfovereenkomst heeft nagelaten, regelt de wet wie erft. De wet hanteert een volgorde van groepen. Kinderen staan op de eerste plaats, daarna ouders en broers of zussen. De echtgenoot of geregistreerde partner erft altijd mee, naast de andere erfgenamen.
Wat is het Pflichtteil?
Het Pflichtteil is het wettelijk verplichte minimumdeel van een erfenis. Bepaalde naaste familieleden, zoals kinderen, hebben hier recht op, ook als ze in een testament zijn uitgesloten. Ze kunnen dit minimumdeel financieel opeisen bij de andere erfgenamen.
Kan ik een erfenis weigeren als er schulden zijn?
Ja, je kunt een erfenis verwerpen. Doe je dat, dan ontvang je niets uit de nalatenschap, maar ben je ook niet verantwoordelijk voor de schulden. Je moet dit wel binnen de wettelijke termijn doen nadat je weet dat je erfgenaam bent.
Moet ik erfbelasting betalen?
In Duitsland en Oostenrijk bestaat er erfbelasting, de Erbschaftsteuer. Of je die betaalt en hoeveel, hangt af van je relatie tot de overledene en de waarde van wat je erft. Naaste familieleden krijgen vaak hogere vrijstellingen dan verdere familieleden of niet-verwante personen.
Wat is het verschil tussen een testament en een erfovereenkomst?
Een testament stel je zelf op en je kunt het in principe ook zelf herroepen of aanpassen. Een erfovereenkomst is een contract met een andere persoon. Daarin maak je samen afspraken over de nalatenschap. Je kunt die afspraken niet zomaar eenzijdig terugdraaien; daarvoor is instemming van de andere partij nodig.