Nederlandse televisie heeft een lange geschiedenis die begon in de jaren vijftig en sindsdien nooit meer is gestopt met veranderen. Wat ooit begon met één zender in zwart-wit, groeide uit tot een breed aanbod van publieke omroepen, commerciële kanalen en digitale platforms. Miljoenen mensen kijken elke dag naar programma’s die ze ontroeren, laten lachen of aan het denken zetten. De Nederlandse tv-wereld is kleiner dan die in grote landen, maar heeft in verhouding een opvallend rijke geschiedenis.
De opkomst van de publieke omroep in Nederland
In 1951 begon de Nederlandse televisie officieel met uitzenden. De Nederlandse Televisie Stichting zorgde voor de eerste uitzendingen, al waren er maar weinig mensen die een toestel thuis hadden. In de jaren zestig groeide het bezit van een tv snel. Het omroepbestel werd in die tijd gevormd door verschillende verenigingen, zoals de VARA, de AVRO en de KRO. Elke omroep had een eigen achterban en een eigen kleur, bijvoorbeeld politiek of religieus. Dit systeem was uniek in de wereld en bepaalde voor decennia hoe de Nederlandse tv eruitzag. De publieke omroepen kwamen samen in wat nu NPO heet, de Nederlandse Publieke Omroep. Zij verzorgen vandaag de dag nog steeds drie grote zenders: NPO 1, NPO 2 en NPO 3.
Commerciële zenders veranderden het kijkgedrag
RTL 4 begon in 1989 met uitzenden en was de eerste commerciële zender die echt groot werd in Nederland. Dat was een breuk met het verleden. Ineens was er reclame tussen de programma’s en kwamen er series en shows die puur op kijkcijfers waren gericht. Een paar jaar later volgde SBS 6, en daarna nog meer zenders. Het aanbod werd groter, maar ook diverser. Kijkers konden kiezen tussen nieuws, amusement, sport en realityprogramma’s. Realitytelevisie werd een van de meest bekeken genres. Programma’s zoals Big Brother, Boer zoekt vrouw en John en Kees trokken enorme aantallen kijkers. John de Bever en zijn man Kees Stevens werden via zo’n realityserie bij een groot publiek bekend. Hun leven voor de camera sprak veel mensen aan, omdat het dichtbij en herkenbaar voelde.
Streamingdiensten zetten de Nederlandse tv onder druk
Rond 2015 begon het kijkgedrag in Nederland snel te veranderen. Netflix, Videoland en later Disney+ en HBO Max werden steeds populairder. Vooral jongeren schakelden over op het kijken via een laptop, tablet of telefoon. Lineair televisie kijken, waarbij je gewoon aanschuift bij wat er op dat moment wordt uitgezonden, werd minder vanzelfsprekend. De grote omroepen en commerciële zenders reageerden door eigen streamingplatforms te starten of uit te breiden. NPO Start biedt programma’s van de publieke omroep online aan. Videoland, van RTL Nederland, investeerde fors in eigen Nederlandse producties. Toch bleef live televisie voor sportevenementen, nieuwsprogramma’s en grote shows nog steeds erg populair. Tijdens gebeurtenissen zoals de jaarwisseling, verkiezingsuitslagen of finale afleveringen van populaire programma’s zitten miljoenen mensen tegelijk voor de buis.
Nederlandse tv-programma’s die de wereld veroverden
Het is misschien verrassend, maar Nederland heeft meerdere televisieformats geëxporteerd die wereldwijd succes hadden. The Voice of Holland was een van de grootste: het format werd verkocht aan tientallen landen en werd overal een hit. Ook Big Brother begon in Nederland, bedacht door productiebedrijf Endemol. Dat bedrijf groeide uit tot een van de grootste televisieproducenten ter wereld. De Gouden Kooi, Wie is de Mol en Expeditie Robinson zijn andere voorbeelden van Nederlandse programma’s die in het buitenland werden nagebootst of ingekocht. Dit laat zien dat de Nederlandse televisie-industrie, ondanks haar relatief kleine schaal, in staat is geweest om creatieve ideeën te ontwikkelen die ook buiten de landsgrenzen aanslaan. Dat is een prestatie waar de sector trots op mag zijn.
Veelgestelde vragen
Wanneer begon de televisie in Nederland?
De televisie in Nederland begon officieel in 1951. De eerste uitzendingen waren in zwart-wit en bereikten maar een klein publiek, omdat er nog weinig toestellen in huishoudens waren.
Wat is het verschil tussen NPO en RTL?
NPO staat voor Nederlandse Publieke Omroep en wordt gefinancierd met belastinggeld en omroepbijdragen. RTL is een commerciële zender die zijn inkomsten haalt uit reclame. NPO is verplicht om een breed en onafhankelijk aanbod te maken, terwijl RTL zich meer richt op wat veel kijkers trekt.
Welke Nederlandse tv-formats zijn internationaal doorgebroken?
Meerdere Nederlandse formats werden wereldwijd verkocht. The Voice of Holland, Big Brother en Expeditie Robinson zijn bekende voorbeelden. Deze programma’s werden bedacht in Nederland en daarna door andere landen nagebootst of opnieuw gemaakt.
Hoe kijken Nederlanders tegenwoordig televisie?
Nederlanders kijken steeds vaker via streamingdiensten zoals Netflix, Videoland of NPO Start. Toch blijft live kijken populair, vooral bij sport, nieuws en grote evenementen. Een groot deel van de bevolking combineert beide manieren van kijken.